Âm Dương Là Gì? Cội Nguồn Nhị Khí Vận Hành Vũ Trụ Và Nhân Sinh

Ban đầu, chữ Âm và Dương xuất phát từ việc quan sát ánh sáng mặt trời trên các sườn núi: - Chữ "Dương" (陽): Gồm bộ Phụ (gò đất) kết hợp với chữ Dật (mặt trời tỏa sáng), chỉ sườn núi hướng về phía mặt trời, ấm áp, sáng sủa. - Chữ "Âm" (陰): Gồm bộ Phụ kết hợp với chữ Kim và Vân (mây che bóng râm), chỉ sườn núi khuất bóng mặt trời, ẩm ướt, râm mát. Từ hiện tượng tự nhiên trực quan đó, các nhà tư tưởng cổ đại (tiêu biểu là Âm Dương Gia và Đạo Gia) đã trừu tượng hóa thành học thuyết triết học bao quát toàn bộ vũ trụ: mọi thực thể đều mang trong mình hai mặt mâu thuẫn nhưng bất khả phân ly.

Bốn quy luật này không bao giờ đứng yên mà luôn vận động tương tác. Sự hài hòa giữa Âm và Dương tạo nên trật tự thái bình và sức khỏe dồi dào; ngược lại, sự thiên lệch quá mức sẽ dẫn tới hỗn loạn, bệnh tật và diệt vong.

Biểu tượng Thái Cực Đồ (vòng tròn chia đôi bằng đường cong chữ S mềm mại với hai con cá Âm Dương đen trắng) là hình ảnh biểu trưng cô đọng nhất của trí tuệ phương Đông: - Đường cong chữ S: Biểu thị sự chuyển hóa linh hoạt, uyển chuyển, không có ranh giới chia cắt đột ngột hay xung đột triệt tiêu lẫn nhau. - Mắt cá (Chấm trắng trong phần đen và chấm đen trong phần trắng): Tượng trưng cho nguyên lý "Trong Âm có Dương, trong Dương có Âm". Không có trạng thái nào là thuần khiết tuyệt đối; ngay trong đêm đen lạnh giá nhất đã manh nha mầm mống của ánh bình minh rạng rỡ.

Hoàng Đế Nội Kinh đúc kết: "Âm bình Dương bí, tinh thần nãi trị; Âm Dương ly quyết, tinh khí nãi tuyệt" (Âm yên bình, Dương vững chãi thì tinh thần khỏe mạnh; Âm Dương chia lìa thì sinh mạng chấm dứt). Trong y học cổ truyền: - Thể xác, huyết dịch, tân dịch thuộc về Âm; Khí lực, hơi ấm, hoạt động chức năng thuộc về Dương. - Chữa bệnh chính là điều chỉnh sự thiên lệch: Bệnh do Hàn (Âm thịnh) thì dùng thuốc Nhiệt (ôn Dương); bệnh do Nhiệt (Dương thịnh) thì dùng thuốc Mát (thanh nhiệt dưỡng Âm) để đưa cơ thể trở về thế cân bằng tự nhiên.

Trong khoa Tử Vi Đẩu Số, quy luật Âm Dương chi phối mọi lá số: - Thiên can, Địa chi đều chia thành Can Dương (Giáp, Bính, Mậu, Canh, Nhâm) và Can Âm (Ất, Đinh, Kỷ, Tân, Quý). - Phân định Dương Nam, Âm Nam, Dương Nữ, Âm Nữ quyết định chiều vận hành thuận hay nghịch của các đại hạn 10 năm. - Trong phong thủy: Sơn (núi cao tĩnh lặng) thuộc Âm, Thủy (nước chảy róc rách) thuộc Dương. Thế đất phong thủy hoàn hảo nhất là nơi có "Sơn hoàn thủy bão" — Âm Dương ôm ấp giao hòa, tàng phong tụ khí.