Bát Quái Là Gì? Khám Phá 8 Quẻ Cơ Bản Biểu Thị Vạn Vật Vũ Trụ

Kinh Dịch hệ từ truyện viết: "Dịch hữu Thái Cực, thị sinh Lưỡng Nghi, Lưỡng Nghi sinh Tứ Tượng, Tứ Tượng sinh Bát Quái." Từ bản thể hỗn nguyên Thái Cực phân định thành Lưỡng Nghi (hào Dương nét liền `—` và hào Âm nét đứt `--`). Chồng hai hào lên nhau tạo thành Tứ Tượng (Thái Dương, Thiếu Âm, Thiếu Dương, Thái Âm). Tiếp tục chồng thêm hào thứ ba sẽ tạo thành 8 quẻ đơn (Đơn quái) gọi là Bát Quái. Mỗi quẻ gồm 3 tầng tượng trưng cho Tam Tài: Hào trên là Thiên (Trời), Hào giữa là Nhân (Người), Hào dưới là Địa (Đất).

Tám quẻ đơn này khi phối hợp đôi một với nhau (8 x 8) sẽ tạo thành 64 quẻ kép (Trùng quái) của Kinh Dịch, mô tả trọn vẹn mọi trạng thái biến thiên của đời sống nhân loại từ hung thông đến đắc thất.

Tương truyền vua Phục Hy nhìn đồ hình Hà Đồ hiện trên lưng long mã trên sông Hoàng Hà mà ngộ ra Tiên Thiên Bát Quái (còn gọi là Phục Hy Bát Quái). Đặc điểm cốt tử của Tiên Thiên Bát Quái là tính đối xứng cân bằng hoàn hảo: - Càn (Trời) ngự ở phương Nam đối xứng thẳng đứng với Khôn (Đất) ở phương Bắc. - Ly (Mặt trời) ở phương Đông đối xứng với Khảm (Mặt trăng) ở phương Tây. - Chấn (Sấm) đối Đoài (Đầm), Tốn (Gió) đối Cấn (Núi). Tiên Thiên Bát Quái mô tả vũ trụ ở trạng thái tĩnh tại nguyên sơ, thể hiện cấu trúc bản thể luận bất biến trước khi vạn vật đi vào vòng luân chuyển thời gian.

Khi Chu Văn Vương bị giam ở ngục Dũ Lý, ngài đã suy ngẫm về sự vận động của bốn mùa và phương vị trên mặt đất để lập ra Hậu Thiên Bát Quái (Văn Vương Bát Quái): - Ly (Lửa, nóng bức) chuyển về phương Nam (ứng với mùa hạ). - Khảm (Nước, giá lạnh) chuyển về phương Bắc (ứng với mùa đông). - Chấn (Mộc, nảy chồi) đặt ở phương Đông (ứng với mùa xuân rộn rã). - Đoài (Kim, thu hoạch) đặt ở phương Tây (ứng với mùa thu). Hậu Thiên Bát Quái mô phỏng sự dịch chuyển của thời gian, không gian và môi trường sống thực tế, là công cụ căn bản để tính toán trong Phong Thủy Bát Trạch, Huyền Không Phi Tinh và Kỳ Môn Độn Giáp.

Trong đời sống và học thuật huyền môn: - Phong thủy nhà ở: Dùng Hậu Thiên Bát Quái định 8 cung vị trong ngôi nhà (Cung Càn là cung quý nhân/chủ nhà, Cung Khôn là cung người mẹ, Cung Ly là danh tiếng, Cung Khảm là tài vận và sự nghiệp). - Pháp khí trừ tà: Gương Bát Quái (thường dùng Tiên Thiên Bát Quái lồi hoặc lõm) được treo trước cửa nhà để phản xạ sát khí hung hiểm từ ngã ba đường hoặc góc nhọn chĩa vào. - Tử Vi Đẩu Số: 12 cung chức trên thiên bàn chịu sự quy chiếu trực tiếp từ ngũ hành và tính chất quẻ dịch tương ứng.