Ngũ Hành Và Lục Phủ Ngũ Tạng: Bản Đồ Sinh Mệnh Y Đạo Phương Đông

Theo Hoàng Đế Nội Kinh, cơ thể con người là một vũ trụ thu nhỏ (Tiểu Thiên Địa). Ngũ tạng đối ứng với ngũ hành như sau: 1. Can thuộc Mộc: Cây cối tính vươn tỏa, thích sự mềm mại thông thoáng. Can chủ sơ tiết, tàng huyết, chi phối gân cốt và khai khiếu ra Mắt. Can uất kết thì mắt mờ, tính tình hay cáu gắt. 2. Tâm thuộc Hỏa: Lửa bốc lên cao, mang nhiệt lượng ấm áp. Tâm chủ huyết mạch, tàng Thần, khai khiếu ra Lưỡi. Tâm hỏa vượng thì mất ngủ, lo âu, miệng lưỡi lở loét. 3. Tỳ thuộc Thổ: Đất mẹ nuôi dưỡng vạn vật. Tỳ chủ vận hóa thức ăn, thống nhiếp huyết, chi phối cơ bắp và khai khiếu ra Miệng. Tỳ hư thì ăn uống không tiêu, cơ bắp teo nhẽo, người mệt mỏi rã rời. 4. Phế thuộc Kim: Kim loại có tính thu liễm, thanh khiết. Phế chủ khí, quản lý hô hấp, chi phối da lông và khai khiếu ra Mũi. Phế khí yếu thì da khô ráp, dễ bị cảm mạo ho hen khi trở trời. 5. Thận thuộc Thủy: Nước sâu thẳm, tàng chứa tinh hoa. Thận tàng tinh, chủ cốt tủy, chi phối sinh dục phát dục và khai khiếu ra Tai và Nhị Âm. Thận hư thì ù tai, mỏi gối, rụng tóc và suy giảm sinh lực.

Bảng đối chiếu trên cho thấy: Bất kỳ một biểu hiện bất thường nào ở bên ngoài (mắt đỏ, môi tái, rụng tóc, hay cáu gắt) đều là tín hiệu cảnh báo tạng phủ bên trong đang bị mất cân bằng ngũ hành.

Các cơ quan trong cơ thể không hoạt động riêng rẽ mà tác động qua lại theo quy luật Sinh Khắc Chế Hóa: 1. Quan hệ Mẹ Con (Mẫu Tử Tương Sinh): - Thận Thủy sinh Can Mộc: Thận tinh đầy đủ thì Can huyết dồi dào. Nếu Thận âm hư không nuôi được Can mộc sẽ dẫn đến "Thủy bất hàm Mộc", gây đau đầu hoa mắt, huyết áp tăng cao. - Can Mộc sinh Tâm Hỏa: Can tàng huyết tốt thì Tâm thần an định. 2. Quan hệ Tương Khắc (Ức Chế Bệnh Lý): - Can Mộc khắc Tỳ Thổ: Khi gặp chuyện ức chế giận dữ (Can khí uất trệ), dòng khí lập tức tấn công sang Tỳ Vị, khiến người bệnh tức ngực, đau thượng vị dạ dày, chán ăn. Đông Y gọi là "Can tỳ bất hòa". - Tâm Hỏa khắc Phế Kim: Người hay thức khuya lo âu, tâm hỏa bốc vượng sẽ nung nấu phế âm, gây ho khan về đêm, nóng trong người.

Đạo gia đúc kết nguyên tắc trị liệu kinh điển: "Hư tắc bổ kỳ mẫu, thực tắc tả kỳ tử" (Hư nhược thì bồi bổ tạng mẹ sinh ra nó; thực nhiệt thì tiết tả tạng con của nó): - Khi tạng Phế suy yếu (Phế hư hay ho hen, cảm cúm): Thay vì dùng thuốc bổ phế trực tiếp, thầy thuốc kiện toàn tạng Tỳ Thổ (vì Thổ sinh Kim). Tỳ vị tiêu hóa tốt thì tự khắc sinh ra phế khí dồi dào. - Khi tạng Can quá vượng (Can hỏa bốc phừng mặt đỏ tía tai): Tiết tả bớt hỏa khí ở Tâm (vì Mộc sinh Hỏa - Tâm là con của Can). Tâm hỏa hạ thì Can khí tự khắc êm dịu.